Przenosicielem wirusów grypy są ptaki dzikie, przede wszystkim związane ze środowiskiem wodnym, tzn. głównie kaczki i gęsi. Drób może się zakazić jeśli korzysta z tych samych siedlisk, np. zbiorników wodnych albo pastwisk, gdzie bytowały ptaki dzikie. Nie jest przy tym konieczne, aby użytkowanie tych miejsc odbywało się w tym samym czasie. Wirus może bowiem przeżyć w wodzie i innym wilgotnym środowisku przez wiele dni, a nawet tygodni, szczególnie w niskiej temperaturze. Tak więc zbiorniki wodne, na których przebywały dzikie ptaki, mogą być w miesiącach jesienno-zimowych długotrwałym źródłem zakażenia dla drobiu. Należy jednak pamiętać, że do zakażenia może dojść nie tylko wtedy, gdy wypuszczany na zewnątrz drób będzie korzystał z tych samych siedlisk co ptaki wolno żyjące, ponieważ wprowadzenie do gospodarstwa słomy albo paszy zanieczyszczonych odchodami zawierającymi wirus może być przyczyną zachorowania. Dlatego jest niezwykle istotne, aby w okresie wysokiego ryzyka nie tylko utrzymywać ptaki w zamknięciu, ewentualnie na ogrodzonych i ściśle kontrolowanych wybiegach, ale należy też właściwe zabezpieczać paszę oraz słomę pod szczelnym przykryciem.

Jeśli jednak wirus znajdzie się w gospodarstwie, może ulec dalszemu rozwleczeniu przez człowieka na butach, odzieży czy środkach transportu. Właściciel drobiu lub ptaków żyjących w niewoli powinien zawsze pamiętać o tym, że każda choroba charakteryzuje się tzw. „okresem inkubacji”. Kiedy wirus już jest w gospodarstwie, ale ptaki, chociaż same wyglądają zdrowo, wydalają już wirusa do otoczenia. Dlatego do obsługi ptaków należy zawsze wykorzystywać oddzielną odzież wierzchnią i buty, w których nie wolno wychodzić poza teren obiektu, w którym znajdują się ptaki. Pewną rolę w pojawianiu się nowych ognisk choroby może odgrywać wiatr, ale raczej na krótkie odległości (150-200 metrów).

(na podstawie informacji ze strony internetowej PIWet PIB w Puławach: https://www.piwet.pulawy.pl/komunikaty/3)

W związku z rozpoczęciem sezonu jesienno-zimowego i migracjami dzikich ptaków będących naturalnym rezerwuarem i wektorem wirusów grypy ptaków wzrasta ryzyko zakażeń wirusem wysoce zjadliwej grypy ptaków (HPAI).

Hodowcy ptaków żyjących w niewoli (ptactwa przyzagrodowego) powinni podjąć działania prewencyjne mające na celu przeciwdziałanie wystąpieniu zakażenia ww. wirusem oraz utrzymanie statusu Polski jako kraju wolnego od tej choroby.

W szczególności należy:

1. nie poić ptaków żyjących w niewoli (ptactwo przyzagrodowe) wodą ze zbiorników, w tym z wód powierzchniowych, do których mają dostęp dzikie ptaki;
2. nie wnosić i nie wwozić na teren gospodarstwa zwłok dzikich ptaków lub tusz ptaków łownych;
3. utrzymywać ptaki żyjące w niewoli w sposób wykluczający ich dostęp do zbiorników wodnych, do których mają dostęp dzikie ptaki;
4. zgłaszać powiatowemu lekarzowi weterynarii miejsca, w których są utrzymywane ptaki żyjące w niewoli, z wyłączeniem ptaków utrzymywanych stale w pomieszczeniach mieszkalnych;
5. utrzymywać ptaki żyjące w niewoli, z wyłączeniem kaczek, gęsi, ptaków bezgrzebieniowych, kurcząt ras wolnorosnących i kur utrzymywanych w systemie wolnowybiegowym, w izolacji od dzikich ptaków;
6. przechowywać, dla drobiu i ptaków żyjących w niewoli, paszę i ściółkę w sposób, który zabezpiecza je przed kontaktem z gryzoniami, zwierzętami domowymi i zwierzętami dzikimi, w szczególności dzikimi ptakami, oraz z ich odchodami;
7. karmić i poić ptaki żyjące w niewoli, z wyłączeniem gęsi, w zamkniętym pomieszczeniu lub w osłoniętym miejscu w sposób, który zabezpiecza paszę i wodę przed dostępem gryzoni, zwierząt domowych i zwierząt dzikich, w szczególności dzikich ptaków, oraz przed ich odchodami;
8. umieszczać gniazda dla ptaków żyjących w niewoli wewnątrz budynków;
9. powstrzymywać się przez osoby, które w okresie ostatnich 48 godzin uczestniczyły w polowaniu na ptaki łowne, od wykonywania czynności związanych z utrzymywaniem ptaków żyjących w niewoli.

Hodowcy muszą pamiętać, że zarówno oni, jak i personel, jeżeli nie będą przestrzegać zasad bioasekuracji, mogą przenieść wirusa wysoce zjadliwej grypy ptaków do obiektów, w których utrzymywane są ptaki żyjące w niewoli. Jedyną skuteczną metodą zapobiegania jest ścisłe przestrzeganie zasad bioasekuracji.

Objawy kliniczne i zgłaszanie

Posiadacz ptaków żyjących w niewoli w przypadku zaobserwowania u nich niepokojących objawów, tj.:

1. zwiększonej śmiertelności;
2. spadku pobierania paszy i wody;
3. objawów nerwowych, takich jak: drgawki, skręty szyi, paraliż nóg i skrzydeł lub niezborność ruchów;
4. duszności;
5. sinicy i wybroczyn;
6. biegunki;
7. nagłego spadku nieśności;
8. zwiększonego występowania jaj o nieprawidłowej budowie, w tym o deformacji skorup lub o składaniu jaj bez skorup, a w przypadku gęsi i kaczek reprodukcyjnych – o wystąpieniu wszelkich nieprawidłowości w znoszeniu jaj,

niezwłocznie zawiadamia organ Inspekcji Weterynaryjnej albo najbliższy podmiot świadczący usługi z zakresu medycyny weterynaryjnej.